Klima montajı için F-gaz sertifikası gerekli mi?

Kısa cevap: F-gaz sertifikası kimden isteniyor?

Yürürlükteki metin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın 15 Ekim 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmeliği. 2022 tarihli eski yönetmeliğin yerini aldı. İki ayrı belge var. Kişi için: florlu gaz içeren sabit soğutma ve iklimlendirme ekipmanının ya da ısı pompasının kurulumunu, devreye alınmasını, bakımını veya devreden çıkarılmasını yapan teknisyen, MYK'nın yetkilendirdiği kuruluşların sınavıyla verilen ve "Florlu Sera Gazlı Cihazlar Teknik Personeli" ulusal yeterliliğine dayanan Mesleki Yeterlilik Belgesini taşımak zorunda (md. 16). Bu madde için bir kapasite eşiği yok; tek bir split klima montajı da kapsamda. Şirket için: bu işleri üçüncü kişilere yapan tüzel kişi, TSE'nin TS 13905 standardına göre verdiği Hizmet Yeterlilik Belgesine sahip olmak zorunda ve florlu gazla ilgili görev verdiği bütün teknik personelin MYK belgesi olmalı (md. 17). Belgesi olmayan kişiye ya da şirkete florlu gaz satılamıyor (md. 15).

Kim, hangi belgeyi taşır?

Yönetmelik iki istisnayı da yazıyor. Üretim tesislerinde çalışan personel, orada çalıştığı sürece MYK belgesinden muaf (md. 16/6). Hizmet Yeterlilik Belgesi alması gerekmeyen bir tüzel kişi ise gazı, MYK belgeli teknik personelinin belge numarasını beyan ederek satın alabiliyor (md. 15/3). Belgelendirmenin ayrıntıları 24 Eylül 2020 tarihli tebliğde düzenleniyor.

Montajı doğrudan etkileyen kurallar

Belgenin yanında, sahadaki işi değiştiren birkaç hüküm var:

• Gaz atmosfere bırakılmaz. Yönetmeliğin 6. maddesi florlu gazın atmosfere salımını ve gaz geri kazanılmadan ekipmanın bertarafını yasaklıyor. Eski bir klimayı sökerken gazın toplanması bu yüzden işin parçası.
• Tek kullanımlık tüp kullanılmaz. İklimlendirme ekipmanının bakımında ya da dolumunda kullanılan, florlu gaz içeren tek kullanımlık kaplar piyasaya arz edilemiyor ve ithal edilemiyor (md. 14/2 ve 14/3).
• Satıcı belge ister. Hermetik olarak sızdırmazlığı sağlanmamış ekipmanı satan, alıcıdan Hizmet Yeterlilik Belgesini ya da cihazın belgeli bir kişi tarafından kurulacağını gösteren sözleşmeyi istemek zorunda (md. 15/4). Klimayı bayiden alıp montajını size yaptıran müşterinin elindeki sözleşme bu yüzden önemli.
• Etikete eklenen gaz yazılır. Sahada gaz ilave edildiğinde, etiketin üzerinde eklenen miktar ve toplam miktar için yer bırakılıyor (md. 11/5).
• 2027'den itibaren bazı split klimalar satılamaz. 1 Ocak 2027'den itibaren küresel ısınma potansiyeli (KIP) 750 veya üzeri olan ve 3 kg'dan az florlu gaz içeren tekli split klima sistemleri piyasaya arz edilemeyecek (md. 14/7-c). Montaj yaptığınız ürünlerin gaz türünü bu tarihe göre kontrol etmekte fayda var.

Sızıntı kontrolü: hangi cihazda, ne sıklıkla?

Periyodik sızıntı kontrolü her klimaya değil, 5 ton CO2 eşdeğeri ve üzeri florlu gaz içeren sabit ekipmana uygulanıyor. Ton CO2 eşdeğeri, gazın kilogram cinsinden ağırlığı ile küresel ısınma potansiyelinin çarpımı; cihazın etiketinde yazıyor. Yani eşiği gazın kilosu değil, kilo ile gaz türünün birlikte belirlediği bu değer belirliyor.

10 ton CO2 eşdeğerinin altında olup "hermetik olarak sızdırmazlığı sağlanmıştır" etiketi taşıyan ekipman sızıntı kontrolüne tabi değil (md. 12/2). Bu eşiklerin üzerindeki ekipmanın kayıtları Bakanlığın EKOMVET veri tabanında tutuluyor ve sızıntı kontrolü bilgisinin oraya girilmesi zorunlu (md. 7 ve 12/6).

Yükümlülük kimde: firma mı, cihaz sahibi mi?

Yönetmelik bu ayrımı açıkça yapıyor. Ekipman operatörü, cihazı işleten ya da cihaza sahip olan kişi. Kurulumun, bakımın ve sızıntı kontrolünün belgeli kişilerce yapılmasını sağlamak, sızıntı bulunduğunda cihazı gecikmeden onartmak, onarımdan sonraki 30 iş günü içinde takip kontrolü yaptırmak ve yeni kurulan ekipmanın ilk sızıntı kontrolünü kurulumdan sonraki 30 iş günü içinde yaptırmak operatörün görevi (md. 18/1). Bakım ya da teknik servis firması, cihazı kullanmadığı veya ona sahip olmadığı sürece operatör sayılmıyor (md. 18/2).

Servis firmasının payına düşen kısım şu: Hizmet Yeterlilik Belgesi olan şirket, MYK belgeli teknik personelini EKOMVET'e kaydediyor; belgeli teknisyen de operatörün sisteme bildirdiği faaliyeti kontrol edip uygunsa EKOMVET üzerinden onaylıyor (md. 7/2 ve 7/3). Yıllık FARAVET raporlaması ise bakım ve teknik servis süreçlerini kapsamıyor (md. 13/2). Bu yükümlülükler gaz ithal eden, dağıtan ya da sanayide kullanan işletmeler için.

Her cihaz için ne kaydedilmeli?

Yönetmeliğin istediği resmî kayıt EKOMVET'te tutuluyor ve eşik üstü ekipmanla sınırlı. Ama küçük bir montaj firması için asıl soru başka: aynı klimaya üç yıl sonra gittiğinizde, o cihaza ne zaman, kim, ne kadar gaz eklemiş, bulabiliyor musunuz? Bu, hem müşteriyle yaşanacak bir garanti tartışmasında hem de operatörün sizden belge istediği bir denetimde işe yarıyor. Cihaz başına tutulması mantıklı alanlar:

OnlineServisim'de bu tablo cihaz kartına karşılık geliyor. Müşterinin altında her klima ayrı bir kart; marka, model, seri numarası ve garanti tarihi orada duruyor. Cihaza yapılan her iş iş emri olarak kartın geçmişine düşüyor: teknisyen etiketin fotoğrafını çekiyor, eklenen gazı kalem olarak yazıyor, müşteri imzayı telefonda atıyor. Mobil uygulama çatıda ya da sinyalin zayıf olduğu bodrumda da kaydediyor ve bağlantı gelince gönderiyor. İş emrinin nasıl kurulduğunu iş emri nedir yazısında anlattık.

Sızıntı kontrolü ve bakım için cihaz kartına bir aralık (örneğin 12 ay) girdiğinizde vadesi yaklaşan cihazlar listeleniyor ve hatırlatma çıkıyor; ayrıntısı periyodik bakım takibi yazısında. Açık olalım: OnlineServisim EKOMVET'e veri göndermiyor. O sisteme giriş, operatör ve belgeli teknisyen tarafından yapılıyor. Bizim tuttuğumuz kayıt, oraya girilecek bilginin firmanızdaki karşılığı.

Teknisyenlerin MYK belge numaralarını ve belgenin geçerlilik bilgisini personel dosyanızda ayrıca tutun. Gaz alırken ve şirket belgesi başvurusunda istenecek.

Nereden başlamalı?

Önce ekibinizde montaj ve bakım yapan herkesin MYK belgesi olduğunu doğrulayın. Ardından şirket olarak üçüncü kişilere iş yapıyorsanız TSE'nin Hizmet Yeterlilik Belgesi sürecine bakın; belge ücretleri ve süreleri için güncel bilgiyi TSE'den alın. Kayıt tarafını ilk montajdan itibaren cihaz bazında tutmak, sonradan geriye dönük toparlamaktan çok daha kolay. Klima firmalarına göre hazırlanmış ekranları klima teknik servis programı sayfasında görebilir, 14 günlük ücretsiz denemeyi ve paketleri paketler sayfasında inceleyebilirsiniz.